Kuzey Kıbrıs’ta faaliyet gösteren iş insanları ülkedeki rüşvet ve yolsuzluğa dikkat çekti. ‘Kuzey Kıbrıs Yolsuzluk Algısı: 2018 Raporu’na göre, iş insanlarının %85’i Kuzey Kıbrıs’ta rüşvet ve yolsuzluğun yaygın olduğu fikrinde.
İş dünyası yolsuzlukta siyasileri, siyasi partileri ve kamudaki üst düzey yöneticileri hedef gösterirken, yolsuzluğa en fazla ‘kamuya ait arazi ve binaların tahsis ve kiralanmasında’ ve ‘teşviklerde’ rastlandığını vurguladı.
Akademisyenler Ömer Gökçekuş ve Sertaç Sonan tarafından hazırlanan ve Friedrich-Ebert-Stiftung Vakfı Kıbrıs Ofisi tarafından desteklenen raporda, ülkedeki yolsuzluk algısı ele alınarak, diğer ülkelerle karşılaştırması yapıldı.
Kuzey Kıbrıs’ta yolsuzluk algısını ölçmek ve yolsuzlukla mücadele konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla hazırlanan rapor, Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün (Transparency International, TI) her yıl yayınlanan Yolsuzluk Algı Endeksi (Corruption Perceptions Index, CPI) metodolojisini temel alırken, iş insanlarının yanıtladığı bir anket ve uzmanlarla yapılan atölye çalışmasına dayanıyor.
Anket, Kıbrıs Türk Ticaret Odası üyesi firmalarda üst düzey yönetici pozisyonunda bulunan 360 iş insanının katılımıyla Lipa Danışmanlık Şirketi tarafından yapıldı.
Çalışmada yolsuzluk, “bir kamu görevlisinin kendisine tevdi edilen gücü ya da mevkii kişisel çıkar için istismar etmesi” şeklinde tanımlanırken, yolsuzluğu daha çok seçilmişlerle, onların atadığı üst düzey yetkililerin yaptığı yönünde yaygın bir kanı bulunduğu saptandı.
%85 YOLSUZLUK VE RÜŞVET VAR
Ankete katılan iş insanlarının %85’i Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde rüşvet ve yolsuzluk olduğunu düşünüyor. Dahası, %57’si yolsuzluğun ‘çok ciddi bir sorun’ olduğu kanaatine varırken, sadece %11’lik bir kesim bunun hiç sorun olmadığı fikrinde.
Katılımcıların %51’i bir yıl öncesine göre 2019’da yolsuzluğun aynı kaldığını düşünürken, %35’lik bir kesim ise arttığını ifade etti.
‘Kamu kaynaklarının, yolsuzluktan dolayı özel şirketlere, bireylere ve gruplara aktarılması’ ‘çok yaygındır’ diyenlerin
oranı %37’dir; ‘hiç yoktur’ diyenlerin oranıysa %17’de kaldı.
‘Kamu ihalelerini kazanabilmek ya da çıkar elde edebilmek için rüşvet verme geleneği var mıdır?’ sorusuna ise katılanların %37’si ‘çok yaygın’ yanıtını verdi.
YOLSUZLUK HANGİ ALANLARDA OLUYOR?
‘Rüşvet ya da el altından fazladan ödeme yapmanın’ ‘çok yaygın’ olduğu yerler en çoktan en aza doğru şu şekilde sıralandı:
– Kamuya ait arazi ve binaların tahsisi ve kiralanması: %46
– Teşvikler: %37
– Kamu bankalarından kredi alırken: %34
– Kamu ihaleleri ve izinler %33
– Gümrük işlemleri: %29
– Şehir planlama: %29
– Tapu işlemleri: %27
– Yıllık vergi ödemeleri: %26
– Yargı kararlarını etkilemek için: %23
– İthalat ve ihracatla ilgili işlemler %20
– Devletten elektrik, su ve telefon gibi hizmetleri alırken: %20
YOLSUZLUĞU KİMLER YAPIYOR?
– Ankete katılanların %48’i ‘çok yaygın’ şekilde ‘kamu kaynaklarının bakanlar/yetkililer tarafından kişisel ya da partisel amaçlarla kötüye kullanıldığını’ düşünüyor.
– ‘Kişisel maddi çıkar’ elde etmek için yapılan istismarlar ‘çok yaygın’ (%48) diyenlerle,
– ‘Partiye finansman sağlamak için’ yapılan istismarlar ‘çok yaygın’dır (%46) diyenlerin oranı hemen hemen aynı.
– Siyasetçiler (%44) ve siyasi partiler (%41) yolsuzluğun en ‘çok yaygın’ olduğu iki grup olarak görülüyor.
– Bunları üst kademelerdeki memurlar (38%) takip ediyor.
– Ankete katılan iş insanlarının sadece %22’si alt kademelerdeki memurlar arasında yolsuzluğun ‘çok yaygın’ olduğu düşüncesine sahip.
