Türkiye’de döviz kurlarındaki büyük dalgalanma, ekonomi yönetimi hakkındaki spekülasyonlar ve ekonomik kriz uyarıları, Avrupa başkentlerinde kaygıyla izleniyor.
Türk Lirası’ndaki büyük dalgalanma, tırmanan siyasi kutuplaşma ve Erdoğan’ın BAE ile ilişkilerdeki “U” dönüşünü DW Türkçe’ye yorumlayan Avrupalı uzmanlar, siyasi ve ekonomik istikrarsızlık endişelerini dile getirdiler.
AVRUPA’NIN “İSTİKRARSIZLIK” ENDİŞESİ
Batılı uzmanlar, Türkiye’de piyasalara müdahalelerden, siyasetin daha otoriter bir hal almasından duydukları endişeleri dile getirdiler.

Düşünce kuruluşu Avrupa Komşuluk Konseyi (ENC) Direktörü Samuel Doveri Versterbye:
- Türkiye’deki ekonomik istikrar AB için olağanüstü bir önem taşıyor. Türkiye’de ekonominin kötüye gitmesi durumunda, bunun Avrupa’da hem ekonomi, hem siyaset hem de güvenlik alanlarında olumsuz yansımalarının olacak.
- Gümrük Birliği, AB uyum süreci ve son olarak mülteci mutabakatı, Avrupa ile Türkiye arasında karşılıklı olarak kurumsal, hukuki ve ekonomik iç içe geçişkenliği artırdı.
- Tedarik zincirleri açısından da Türkiye’nin ekonomik istikrarı büyük önem taşıyor. Örneğin Türkiye’den Almanya’ya ihraç edilen motorlu kara taşıtları, makineler, makine aksamı, kauçuk ve plastik ürünler gibi sayısız ürün, Alman iş dünyasının, Alman tüketiciye düşük fiyata satış yapabilmesi bakımından hayati öneme sahip.
- Avrupa ekonomileri ile Türkiye arasındaki bağımlılığın bir diğer önemli başlığını bankacılık sisteminin oluşturuyor. Herkes Yunanistan’daki finansal krizi hatırlar. Tıpkı o dönem Yunanistan ile olduğu gibi bugün de İspanyol, Hollanda, Fransız ve İtalyan bankaları, Türkiye’deki bankacılık sistemindeki risklere çok açık çünkü yatırım ve kredi ilişkileri var.
- Yunanistan’da yaşanan sürece benzer bir sürecin Türkiye’de yaşanması ve bunun haliyle Türkiye’de çok ciddi ölçüde aktif olan Avrupa bankaları nedeniyle AB’yi etkilemesi olasılığı bulunuyor.
TÜRKİYE EKONOMİSİ BÜYÜK RİSKLERLE KARŞI KARŞIYA
- TL’deki hızlı değer kaybının, kamu borcunun GSYH oranının yüzde 40’a yükselmesi, ayrıca özel sektörün ve bankaların yakın dönemde 90 milyar dolar dış borç ödemesi yapmak durumunda olması yakından izleniyor.
- Ekonomideki kötü yönetimin sonucunda bu borçların ödenmesinde de zorluklar var. Peki bu durumda bankalar garantiler için Merkez Bankası’na mı gidecek? Evet, gidecek. Ama TCMB’nin elindeki likidite, dövizi azaldı. Peki bankalar bu durumda borçlarını nasıl ödeyecek? İşte bu özet, Türkiye ekonomisinin ne kadar ağır bir sınamayla karşı karşıya bulunduğunu gözler önüne seriyor.

HAYAT PAHALILIĞI AKP’YE TEPKİYİ ARTIRACAKTIR
- Artan borçlanma maliyetleri, TL’de değer kaybı, neredeyse her üründe yaşanacak fiyat artışı AKP hükümetine yönelik tepkileri artırabilecek, bunun da siyasette yeni gerilimlere yol açabileceği endişesi var.
- Fiyat artışı, vatandaşların günlük hayatlarındaki temel ihtiyaçlarını karşılamakta bile zorlanmalarına yol açacak. Enerji bakımdan dışa bağımlı Türkiye’de tüm sosyo-ekonomik sınıflarda, yabancı ürünler kullanmaya alışmış orta ve üst orta sınıflar dahil, artan bir hoşnutsuzluk olacaktır.
- Türkiye ekonomisinde yaşanan bu gerilemeye bir de siyasette kutuplaşmanın keskin bir şekilde tırmandığını eklerseniz, ne yazık ki çok iyimser bir tablo ortaya çıkmıyor.

ERDOĞAN YENİDEN MÜLTECİ KOZUNU SAHAYA SÜRER Mİ?
- Avrupa ülkelerini Türkiye konusunda en çok endişelendiren konulardan biri de yeni bir göç krizinin yaşanması olasılığı.
- Türkiye’de ekonomik sorunların daha da kötüleşmesi durumunda, çoğu Suriye’den gelen sığınmacılara karşı toplumda tepkiler daha da artabilir. Erdoğan da Avrupa’dan mali kaynak için bir kez daha göç kartını kullanabilir.
- Sığınmacıları geçmişte bir koz olarak kullanıldı. Erdoğan 2020 yılında Türkiye’deki binlerce mülteciyi Yunanistan’a mobilize etti. Bunun tekrarlanmayacağını söylemek güç ve bu çok tehlikeli.
- Böyle bir adım Fransa’daki seçimler öncesinde Avrupa’da göçmen karşıtı ve aşırı sağcı hareketleri güçlendirebilecek. Halihazırda Belarus nedeniyle Doğu Avrupa ülkelerinin karşı karşıya kaldığı kriz sürüyor.
SOSYAL SORUNLAR VE STAGFLASYON
- Türkiye’deki ekonomik gidişatın kötüye gitmesinin yol açabileceği sosyal sorunlar da Avrupa’da endişe kaynağı. Salt standart ekonomik hesaplamalara bakarsanız, Türkiye stagflasyona, yani işsizlik oranı artarken enflasyonun da arttığı bir sürece evriliyor. Bu da ne yazık ki toplumda sığınmacılara tepkiyi artırabilir…
- Türkiye’de bankacılık alanında sıkıntı ve stagflasyon yaşanırsa, o vakit işte AB’nin Türkiye’ye sığınmacılar için sağladığı fonların yönetimi de zorlaşır. İster Erdoğan olsun isterse başka bir hükümet göreve gelmiş olsun, işte o zaman bu fonların sığınmacılar için değil Türkiye’nin sorunları için verilmesi istenecektir. Bu da şaşırılacak bir şey olmaz.

ERDOĞAN’IN BAE HAMLESİ EKONOMİYİ KURTARABİLİR Mİ?
AKP hükümeti kısa bir süre öncesine kadar hasım olarak gördüğü, 15 Temmuz 2016 darbe girişimini finanse etmekle, hatta PKK’yı desteklemekle suçladığı Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile ilişkilerinde yeni bir sayfa açtı. Peki, Türkiye ekonomisinin içinde bulunduğu durumdan çıkartabilir mi?
- BAE’nin gerçek niyeti ve yapacakları konusunda ihtiyatlı olurdum. Erdoğan, BAE ile, geçmişte Katar ve Çin ile yaptığı gibi swap anlaşmaları yoluyla kısa vadeli çözüm bulmak isteyebilir.
- Yani kimi ülkeler, makul ticari nedenlere dayanmaksızın, salt jeopolitik gerekçelerle swap anlaşmaları yoluyla, Türkiye ekonomisine nakit akıtıyor. En son Katar bunu 2018’de yaptığında TL yüzde 6 değer kazandı.
- Ama BAE ile Türkiye yakın geçmişe kadar öyle pek de dostane bir ilişki içerisinde hiç olmadı. Şayet BAE ile bu olacaksa bu TL’yi bir nebze arttırabilir. Ama uygulanan tüm politikalar ve Erdoğan’ın izlemekte ısrar ettiği çizgi ne yazık ki iyimser olabilmemize imkan sağlamıyor.
ERDOĞAN’IN NAKİT PARAYA İHTİYACI VAR
Erdoğan, BAE Veliaht Prensi Muhammed bin Zayid el Nayhan’ı görkemli törenlerle karşıladı. Ziyaret sırasında, iki ülke arasında başta ekonomi alanında olmak üzere, ilişkilerin geliştirilmesi hedefiyle 10 mutabakat zaptı imzalandı. BAE, Türkiye’de yatırım yapmak üzere 10 milyar dolarlık bir fon ayırdığını duyurmuştu.

Londra merkezli Bluebay Asset Management’ın kıdemli stratejisti Ekonomist Timothy Ash:
- Erdoğan’ın son hamlesinin ekonomideki sorunlara çözüm olamayacak. Erdoğan’ın asıl ihtiyaç duyduğu nakit para. Merkez Bankası’na girecek dövize ihtiyacı var. BAE’nin yaptığı ise uzun vadeli yatırım taahhüdü. Bu rezerv pozisyonu, döviz sorununu ciddi ölçüde çözmeyecek.
BAE UCUZA KAPATMAYA ÇALIŞIYOR
- Türkiye ile BAE arasındaki normalleşmeyi olumlu bulmakla birlikte, iki yönetim arasında siyasal İslam, Müslüman Kardeşler, bölgesel politikalar gibi konularda farklılıklar sürüyor.
- Son gelişmeler, iki yönetimin rakip oldukları gerçeğini değiştirmiyor. Hem BAE, hem de Suudi Arabistan, Erdoğan’a güvenmiyor. Bu nedenle BAE’nin yaptığı aslında oportünizm.
- TL’ye bakıyor, Türkiye’nin gerçek ekonomik varlıklarının çok ucuz olduğunu görüyor ve kanımca bundan faydalanarak altyapı, enerji gibi değerli ekonomik varlıklarını ucuza kapatmaya çalışıyor.
- BAE uzun vadeli hesaplarla hareket ediyor olabililir. BAE yatırım yaparsa Erdoğan için değil, Türkiye’ye yatırım yapmak mantıklı olduğu için yapar.
- BAE gayet tabii ki Erdoğan’ın iktidarını sürdürmesini isteyecek bir ülke değil. BAE, aslında Erdoğan sonrası, 2023 sonrasına hazırlık yapma niyetiyle adım atıyor. Ucuz, makul bir yatırım hamlesi.
ERDOĞAN’IN “EKONOMİK KURTULUŞ SAVAŞI” SÖYLEMİ
Peki Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, “Ekonomik Kurtuluş Savaşı” söylemi ile izlediği ekonomi politikaları ne anlama geliyor. Düşmanı kim? Erdoğan bu savaşı kazanır mı?
Uzun yıllardır Türkiye konusunda çalışan ve bu alanda en deneyimli ekonomistlerden olan Ash, bu soruyu şöyle yanıtladı:
- Bu saçmalık. Ortada bir savaş yok, yatırımcıların Erdoğan ile bir savaşı yok. Yabancı yatırımcılar Türkiye’yi seviyor. Türkiye’nin uzun vadeli görünümü iyi. Türkiye’ye yatırım yapmak da istiyorlar. Ama bu kadar kötü bir para politikası izlenirken, TL bir günde yüzde 10 azalırken, kim nasıl yatırım yapsın?
- Yabancı yatırımcının Erdoğan’dan beklentisi çok basit: rasyonel ekonomik, rasyonel para politikaları izlemesini istiyor. Bunu yaptığı takdirde Türkiye’ye çok para akacak.

BATILI YATIRIMCILAR ŞEYTANLAŞTIRILACAK
- Erdoğan’ın ekonomideki hamleleri “kısa vadeli” adımlar. Yeniden seçilebilmek için düşük faizde ısrar ediyor, mali gevşeme adımları atıyor, bununla birlikte dar gelirliler için sosyal yardımların artırılacağını düşünüyorum.
- AKP yönetimi, milliyetçi söylemli bir seçim gündemi oluşturma çabasında, tüm bunlar TL’nin değer kaybetmesi ve enflasyonun artmasıyla kendini gösteriyor, bunun bedeli ise tüm toplum tarafından ödenecek.
- Özellikle MHP, seçmenlerine hitap etmek için de Batılı yabancı yatırımcılar şeytanlaştıracak. Görünen o ki seçim ajandası böyle.
- Son günlerde tırmandırılan siyasi gerilimin, son olarak da güvenlik analisti, DEVA partisi kurucularından Metin Gürcan’ın “siyasi casusluk” suçlamasıyla gözaltına alınması endişe verici.
YABANCI YATIRIMCI DÜŞMAN MI DEĞİL Mİ?
- Bu gelişme, Ali Babacan liderliğindeki DEVA partisine ve muhalefete bir uyarı olarak da yorumlanabilir.
- Erdoğan ekonomide kendi politikalarının yol açtığı ağır sonuçlarla ilgili olarak yabancıları sorumlu tutacağı komplo teorileri üretecek ve Batılıların ekonomik savaş başlattığını iddia edecek.
- Bazı seçmenler de “bu saçmalıklara” inanacak. Ama şöyle de bir çelişki var. Faizi yabancı yatırımcı gelsin diye düşürdüğünü söylüyor… Peki o zaman yabancılar düşman mı değil mi? Bu olanlardan nasıl bir akılcı bir sonuç çıkarmalı?



































































































