İran, ekonomik koşullara karşı protestoların ülke geneline yayılmasıyla birlikte perşembe gecesi ülke genelinde internet tamamen kesildi. Bu durum ülkenin siyasi liderliği üzerindeki baskıyı artırdı
The Guardian’ın haberine göre internet kesintisinin nedeni netlik kazanmazken, ilk olarak internet özgürlüğünü izleyen NetBlocks tarafından bildirilen kesintilerin geçmişte de protestolara yanıt olarak İranlı yetkililer tarafından uygulandığı biliniyor.
İran içindeki medya organları ve resmi açıklamalara göre, protestolar başladığından bu yana güvenlik güçleri de dahil olmak üzere en az 21 kişi hayatını kaybetti. Bu rakam Agence France-Presse’in derlemesine dayanıyor.
Bu protesto hareketi son üç yılın en büyüğü olurken, 2022’deki “Kadın, Yaşam, Özgürlük” gösterileri kadar kitlesel olmasa da İran’ın siyasi ve güvenlik liderliğini ciddi biçimde endişelendirdi.
Pezeşkiyan itidal çağrısı yaptı
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, perşembe günü gösterilere nasıl müdahale edileceği konusunda itidal çağrısı yaptı. Pezeşkiyan, internet sitesinde yayımlanan açıklamasında “Her türlü şiddet içeren veya zorlayıcı davranıştan kaçınılmalıdır” dedi ve “azami itidal” ile birlikte “diyalog, etkileşim ve halkın taleplerinin dinlenmesi” çağrısında bulundu.
Protestoları tetikleyen unsur, ülke para biriminin ani değer kaybı ve genel ekonomik durgunluk oldu. Bu durum hükümetin protestocuların taleplerine yanıt vermesini zorlaştırdı. Para birimi değer kaybetmeye devam ederken, hükümet ithalatçılar için uygulanan sübvansiyonlu döviz kurunun sona erdiğini açıkladı. Bu karar, gıda fiyatlarının hızla yükselmesine yol açtı.
Günlük yaşam İranlılar için giderek daha pahalı hale geldi. Gıda fiyatlarının ortalama seviyesi geçen yıla göre yüzde 70’ten fazla artarken, ilaç fiyatları da aynı dönemde yaklaşık yüzde 50 yükseldi.
Hükümet, ülkeyi saran ekonomik krizin çözümünün büyük ölçüde kendi kontrolü dışında olduğunu belirterek, yolsuzluk ve fahiş fiyatlarla mücadele edeceğini, ancak kullanabileceği araçların sınırlı olduğunu söyledi. Ekonomik sıkıntıların başlıca nedeninin, İran’ın nükleer programına yanıt olarak ağırlıklı olarak Batı tarafından uygulanan sert yaptırımlar olduğunu savundu.
Hükümet aynı zamanda dış tehditlerle de karşı karşıya. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın göstericileri öldürmesi halinde protestolara müdahale edeceği tehdidinde bulundu. ABD Dışişleri Bakanlığı da çevrim içi paylaşımlarla protestocuları teşvik etti ve bazı kişilerin yol tabelalarına Trump etiketleri yapıştırdığı görüntüleri paylaştı.
Dışişleri Bakanlığı, X’te yaptığı paylaşımda, “Fiyatlar ne tüketicilerin alabileceği ne de çiftçilerin satabileceği kadar yüksek olduğunda herkes kaybeder” ifadelerini kullandı.
İran Dışişleri Bakanlığı ve ordu, Trump’ın açıklamalarına sert tepki gösterdi. İran Genelkurmay Başkanı, çarşamba günü yaptığı açıklamada İran’ı tehdit eden ülkelere karşı önleyici saldırılar düzenlenebileceğini söyledi.
