Pandemiyle daha da belirginleşen eşitsizlik karşısında ABD başta olmak üzere birçok hükümet zengin birey ve şirketlerin vergi yükünü artırıp, düşük ve orta gelirlilerin yükünü azaltmayı hedefleyen politikaları gündemine alıyor.
Joe Biden başkanlığında ABD hükümeti başta olmak üzere, İngiltere ve Avustralya gibi gelişmiş ekonomiler ve hatta Güney Afrika gibi gelişmekte olan ülkeler 21. yüzyılın en derin krizi COVID-19 pandemisinde, eşitsizliği azaltmak için Robin Hood’luğa soyundu ve zengin birey ve şirketlerden daha fazla vergi alıp yoksulun vergi yükünü hafifletmek birçok hükümetin gündeminde.
ROBİN HOOD’LUK ZENGİNE SÖKECEK Mİ?
Joe Biden 1 milyon dolardan fazla kazanan ve nüfusun sadece 0,32’sine denk gelen “süper zenginlerin” ödediği vergileri artırarak, Amerikan Aile Planı’nı finanse etmeyi planlıyor. Plan dahilinde sermaye kazançlarından alınan verginin mevcut %20’den %39,6’ya yükseltilmesi öngörülüyor. Bu gelir dilimindekilerin gelir vergisinin de %37’den %39,6’ya çıkarılması isteniyor.
Biden’ın hayli ‘sosyalist’ yeni harcama planlarında ABD hükümetlerince daha önce öne sürülmemiş olan “ücretsiz okul öncesi eğitime” de 200 milyar dolar ayrılması öngörülüyor.
ABD’de 2. Dünya Savaşı sonrası da büyük vergi artışları yaşanmış ve ülkenin süper zenginlerinden %94’e varan gelir vergileri alınmıştı. Ancak Ronald Reagan başkanlığa geldiğinde zenginlerden alınan en yüksek vergi oranı hızla %28’e düşürdü ve ABD Vergi Politikaları Merkezi verilerine göre bu oran şimdiye kadar da bir daha hiç %40’ın üzerini görmedi.
IMF: ZENGİNDEN ‘GEÇİCİ’ OLARAK ALIN…
Uluslararası Para Fonu (IMF) da ülkelerin zengin bireylerden “geçici” olarak servet vergisi almasını tavsiye ederek hükümetlere “Robin Hood’luğa soyunmakta bir sorun yok” mesajı vermiş oldu.
ABD gelir idaresi otoritesi IRS tarafından yapılan bir çalışma ABD’nin en zengin %1’lik kesimin vergiler artırılsa bile gereken vergiyi ödemeyebileceğini çünkü bu kişilerin gelirinin %21’ini devlete raporlamadığını gösteriyor.
İNGİLTERE VE AVUSTRALYA
Zenginlerin kazancından daha fazla gelir almayı planlayan tek ülke ABD değil, İngiltere ve Avustralya’da da konu gündemde. Avustralya’da Meclis’e Yeşiller Partisi tarafından sunulan öneride sadece 122 milyardere uygulanacak %6’lık bir ilave servet vergisi ile orta vadede 40 milyar dolar gelir elde edilmesi planlanıyor.
Güney Afrika’da 3,6 milyon rand üzeri gelire sahip sadece 354 bin kişiye uygulanacak bir vergi getirildi ve hedef 10,7 milyar dolar vergi geliri sağlanması.
AVRUPA SERVET VERGİSİ PEŞİNDE
En zengin %1’lik kesimin toplam servetin üçte birini elinde tuttuğu Avrupa’da da uzmanların “servet vergisi” çağrıları artıyor. Avrupa Merkez Bankası’nın verilerine göre gelir piramidinin alt %50’lik kesiminin toplam servetteki payı ise sadece %3.
ZENGİNDEN VERGİ ALMAK ZOR
Pandemide yeni servet vergisi almaya başlayan Arjantin’de ise süper zenginlerin bu vergileri ödemediği, hükümetin hedeflediğinin sadece %2’sini alabildiği belirtiliyor. Hatta Arjantinli ünlü futbolcu Carlos Tevez’in bu vergiyi ödememek için mahkemeye başvurması, milyonerlere vergi ödetmenin ne kadar zor olduğunun da sinyalini veriyor.
BORSADAKİLERE %0.2 KURUMSAL SERVET VERGİSİ…
İngiltere’de Berkeley Üniversitesi akademisyenleri Emmanuel Saez ve Gabrial Zucman ise G20 ülkelerindeki şirketler tarafından tutulan hisselerine %0.2’lik bir kurumsal servet getirilmesini önerdi.
Meclis üyesi Jonathan Edwards South Wales Guardian haberine göre bu öneriyi desteklediğini şöyle aktarıyor: “G20 ülkeleri küresel GSYH’nin %80’ini, küresel ticaretin %75’ini ve nüfusun %60’ını oluşturuyor. G20 ülkelerine kayıtlı şirketlerin hisselerine getirilecek bu vergi büyüklüğü 90 trilyon dolar olduğu tahmin edilen bu hisselerden kamu yatırımlarına 180 milyar dolar aktarılmasını sağlayacaktır.”
DÜŞÜK VE ORTA GELİRLİNİN VERGİ YÜKÜ
ABD’de yapılan anketler nüfusun yarısından fazlasının Biden’ın vergileri artırma planlarını desteklediğini ve bunun eşitsizliğe çözüm olacağına inandığını gösteriyor.
Biden’ın pandemi vergi planlarının en Robin Hood kısmı ise geçici olarak yılda ortalama 75 bin doların altında kazanan düşük ve orta gelirli kişilerin hiçbir federal gelir vergisi ödemeyecek olması.
75 bin ila 100 bin dolar kazananlar ise tahminlere göre sadece 1,8’lik bir gelir vergisi ödeyecek. Demokratların öngörülenin aksine bu vergi indirimlerini kalıcı hale getirmek için Kongre’de bastırdığı belirtilirken, Politico’daki bir analize göre bu vergi muafiyetlerinin ABD hükümetine 492 milyar dolara mal olacağı tahmin ediliyor.
G-20’YE SUNULAN VERGİ PLANI
Biden’ın G-20’ye sunduğu yeni vergi planında sadece bireylerin değil zengin şirketlerin de daha fazla vergi ödemesi öngörülüyor.
OECD’de yıllardır tartışılan uluslararası vergi şeması konusunda Biden’ın %21 olarak önerdiği “minimum kurumlar vergisi” oranına Almanya ve Fransa da destek verdi.
Planda vergi cennetlerinin avantajının da ortadan kalkması ve vergiden bu yolla kaçınan şirketlerin aradaki farkı kendi ülkelerine ödemesi öngörülüyor.
KURUMLARIN VERGİLERİ 20 YILDIR DÜŞÜYOR
OECD’de 2000 yılında ortalama %34.7 olan kurumlar vergisi 2020 itibariyle ortalama %27. Yani son yirmi yılda hükümet politikaları gelir vergilerinde büyük değişikliklere gitmezken, kurumlar vergisinde 8 puana yakın bir düşüş gerçekleşmiş.
Pandemiyle birlikte hisseleri ralli yapan ve toplam değeri kat kat artan borsada işlem gören şirketlerin ödediği vergilerin son 20 yıldır neredeyse sabit kalması, birçok uzmana göre eşitsizliğin temel nedenlerinden biri ve yeni vergi tartışmaları bu sürecin de tersine dönebileceğine işaret ediyor.
İngiltere’de de %19 olan kurumlar vergisi 2023’ten itibaren geçerli olmak kaydıyla %25’e çıkarılıyor. Türkiye’de de 2021 kazançları için kurumlar vergisi %25’e ve 2022 için %23’e yükseltiliyor.
