Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Danışma Kurulu’nun “Koronavirüs Salgınının KKTC Küçük İşletmelerine Etkisi ve Alınması Gereken Önlemler” raporu açıklandı.
14 Mart’tan beridir işyerleri kapalı olan 150 esnafla yapılan araştırmanın, “durumun sanılandan ve görünenden daha vahim olduğunu ortaya çıkardığı” belirtildi.
Araştırma sonuçlarına göre, 32 bin küçük işletme çalışanı ve aileleri ciddi düzeyde geçim sıkıntısı çekiyor. Küçük işletme sahiplerinin yüzde 12’sinin yiyecek alacak parası kalmadı. Küçük işletmelerde 6 bin 400 kişinin işsiz kalma, 25 bin 600 kişinin de geçim sıkıntısı riski var.
Cumhurbaşkanlığından verilen bilgiye göre, araştırma sonuçları ve çözüm önerileri Başbakanlığa iletildi.
Kıbrıs Türk Esnaf ve Zanaatkarlar Odası’nın güncel resmi kayıtlarına göre, KKTC’de kayıtlı 10 bine yakın küçük ve orta büyüklükte işletmenin 40 bin kişiye istihdam sağladığı belirtilen raporda, yeni koronavirus salgınının yayılmasını engellemek için bu işletmelerin yüzde 80’inin 14 Mart tarihinde kapatıldığı anımsatıldı.
“32 BİN KÜÇÜK İŞLETME ÇALIŞANI GEÇİM SIKINTISINDA”
Raporda, 3 haftadan beridir 32 bin kişinin çalışamadığı, dolayısıyla bu işletmelerin çalışanlarıyla ailelerinden oluşan 128 bin insan geçimini sağlamakta güçlük çektiği yer aldı. Koronavirus salgınının KKTC’yi de çok ciddi şekilde etkilediği, bu krizin ne kadar zamanda sona ereceğinin henüz öngörülememesine karşın ekonomik etkisinin olumsuz olacağının bilindiği; bu olumsuz etkinin boyutunun, salgının bitmesi beklenmeden bugün alınacak tedbirlere ve niteliklerine bağlı olduğu ifade edildi.
“DURUM SANILANDAN VE GÖRÜNENDEN DAHA VAHİM”
Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Danışma Kurulu, 30-31 Mart tarihlerinde farklı meslek gruplarındaki 150’ye yakın esnafla görüşerek bir alan çalışması da yaparak, verilere dayalı olarak işyerlerini açamayan küçük ve orta boy işletme sahiplerinin durumuna ilişkin güncel durumu araştırdı.
Araştırma sonuçlarının, sanıldığından ve görünenden daha vahim olduğu belirtilen raporda, “kendilerine gereken yardım ivedilikle yapılmalıdır” denildi.
Araştırma kapsamında alüminyum doğramacısı, demirci, berber, kuaför, güzellik uzmanı, büfe işletmecisi, kafe işletmecisi, bar işletmecisi, restoran işletmecisi, mobilyacı, döşemeci, dülger, butik işletmecisi, hediyelik eşya satıcısı, kalıpçı, boyacı, demirci, yapıcı, oto elektrikçi, kaportacı, lastikçi, sıhhi tesisatçı, kaynakçı ve temizlikçilerle görüşüldü.
“İŞSİZ KALMA VE GEÇİM SIKINTISI RİSKİ VAR”
Araştırma sonuçlarına göre, küçük işletme sahiplerinin yüzde 40’ı işyerleri bir-iki ay daha çalışmaya başlamazsa, tekrar başlamalarının mümkün olmayacağını düşünüyor. İşletme sahiplerinin yüzde 20’si ise, sadece iki hafta daha kapalı kalmaları durumunda, bir daha dükkânlarını açmalarının mümkün olamayacağını belirtti. Raporda, bu veriler ışığında, 6 bin 400 çalışanın kısa bir süre içerisinde işsiz kalması ve geçindirdikleri 25 bin 600 kişinin geçim sıkıntısı çekmesinin ciddi bir risk olduğu yer aldı.
Cumhurbaşkanlığı Ekonomi Danışma Kurulu’nun “Koronavirüs Salgınının KKTC Küçük İşletmelerine Etkisi ve Alınması Gereken Önlemler” raporunda şu bilgiler ve çözüm önerileri yer aldı:
– Üç haftadır faaliyet gösteremeyen küçük işletmeler çok zor durumdadır.
– Kapalı olan bu küçük işletmelerde çalışanların büyük bölümü, işletme sahipleri de dahil, gün kazanıp gün harcamaktadır. Bundan dolayı, birikimi olan sadece az sayıda işletme sahibi vardır; bunların oranı sadece %21’dir.
– Koronavirus salgını nedeniyle işyerlerinin kapanması geriye kalan %79’u hazırlıksız yakalamıştır.
Birikimleri olmamasına ek olarak, küçük işletme sahiplerinin %83’ünün yüklü miktarda aylık taksit, kira ve borç ödemesi de vardır.
– Aylık borç ödemelerine ek olarak, küçük işletme sahiplerinin işyeri kirası da oldukça yüksektir: Ortalama 3 bin 464 TL; ve yüzde 60’a yakını işyerlerinde kiracı durumundadır. Koronavirusten dolayı kepenk açamayan işletmelerin büyük bir bölümü kiralarını ödeyememiştir. Bu da geçimini kira geliriyle sağlayan dükkân sahiplerinin de zor durumda olduğu anlamına gelmektedir.
– Kira ve diğer borçlarını ödeyemeyen esnaf ve zanaatkârlarımızın daha büyük bir sorunu vardır: “Elinizdeki para ile kaç gün daha idare edebilirsiniz?” sorusuna verdikleri cevaplar son derece kaygı vericidir.
– Günlük ihtiyaçlarını dahi karşılayamama durumunda kalma tehlikesi ciddi bir tehdittir.
– Her 100 küçük işyeri sahibinin 12’sinin, yiyecek almak için parası kalmamıştır;27’si günlük zorunlu ihtiyaçlarını en fazla bir hafta daha temin edebilecektir;226’sının temel ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri birikimleri 2 hafta sonra tamamen tüketecektir; 30’u ise en fazla bir ay daha dayanabilecektir.
– Bir gün sonra ailesini doyurup doyuramayacağından emin olamamanın ruh sağlığı üzerinde olumsuz etki yapma ihtimali de son derece yüksektir. Bu konuda psikolojik destek sağlanması faydalı olacaktır.
– İyi beslenememe hatta açlık son derece ciddi ve vakit kaybetmeden üzerine gidilmesi gereken bir sorun olarak karşımızda durmaktadır.
– Küçük işletme sahiplerinin %40’ı işyeri açma yasağının ardından her durumda işyerlerini açmaya kararlı olduklarını belirtmiştir. %40’ı ise işyerleri bir-iki ay daha çalışmaya başlamazsa, tekrar başlamalarının mümkün olmayacağını düşünmektedir. Bundan da önemlisi, işletme sahiplerinin %20’sinin sadece iki hafta daha kapalı kalmaları durumunda, bir daha dükkânlarını açmalarının mümkün olmayacağını belirtmiş olmasıdır.
– Dükkânlar kapalı olduğu için çalışamayanlar, bu zor günleri atlatmak için doğrudan nakit/hibe desteğine ihtiyaçları olduğunu belirtmektedir.
– İkinci olarak, işten çıkarmadıkları çalışanları için maaş desteği beklemektedirler.
– Üçüncü olarak, çalışmadıkları süre için sosyal sigorta ödemesi konusunda muafiyet istemektedirler.
– Dördüncü en fazla talep edilen önlem de çalışmadıkları sürede birikmiş olan borçlarının faizsiz olarak ertelenmesidir.
ÖNERİLER
Raporda ortaya konan öneriler ise şöyle sıralandı:
Dünyanın çeşitli yerlerinde bu konuda alınan önlemler yol göstericidir. En belirgin tedbirlerden bir tanesi krizden etkilenen sektörlerde çalışanlara verilen maaş desteğidir. Bu destek, işverenin çalışanlarını işten çıkarmaması koşuluyla verilmektedir. Ayrıca küçük işletmeler ve serbest çalışanlar, kira gibi sabit giderlerini karşılayabilmek amacıyla ayrılmış hibelerden faydalanabilmektedir. Hükümet işyerlerini kapatmak zorunda kalan küçük işletmelere belli bir miktar ödeme yapmakta sonrasında aylık olarak da destek vermeye devam etmektedir. Küçük ve orta boy işletmeleri desteklemek için başlatılan program çerçevesinde maaş, kira, gayrimenkul kredisi (mortgage) ödemeleri ve elektrik, su, gaz gibi günlük giderler için kullandırılacak krediler faizsiz ve masrafsızdır. Alınan tedbirlerin tümünde dikkat çekici olan nokta, mümkün olduğunca, toplumun hiçbir kesiminin yaşanan krizle tek başına mücadele etmek durumunda bırakılmamaya çalışılmasıdır.
Dünyada alınan bu tür önlemlerin göz önünde bulundurulması Anayasamızda da bulunan sosyal adalet ilkelerini gözetmek açısından önemlidir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 30 Mart tarihinde yaptığı açıklamada, Nisan ve Mayıs ayları için İstihdam Destekleme Merkezi tarafından işletmelerin devamlılığının ve istihdamın sürekliliğinin sağlanması amacıyla çalışanlara her ay için 1,500 TL ücret desteği verilmesi ile ilgili olarak, çalışmaların ivedilikle sürdürülmekte olduğunu ve 1) hangi sektörlerin kapsam dahilinde olacağı, 2) çalışanlara ücret desteğinin nasıl uygulanacağı ve 3) yöntemi ile ilgili çalışmaları yapmak üzere bir komite kurulduğunu duyurmuştu. Kuşkusuz, bu çalışmanın bir an önce tamamlanıp, uygulamaya geçilmesi son derece faydalı olacaktır.”
