ABD’nin yaptırım baskısı altındaki Rusya, ekonomide ve uluslararası ticarette risklerden korunmak için dolar kullanımını azaltmaya yönelik süreci hızlandırdı.
ABD, doların küresel egemenliği sayesinde dünya finans sistemi üzerindeki etkisini sürdürürken, dünya bankalarının işlem yapmak için kullandığı Belçika merkezli SWIFT mali mesajlaşma servisi üzerindeki kontrolünü de devam ettiriyor.
ABD’nin dolar ve küresel mali sistem aracılığıyla diğer ülkeler üzerinde kurduğu tahakküm, gündeme gelen her yeni mali yaptırımda Çin ve Rusya gibi ülkelerde rahatsızlığın boyutunu artırıyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in son olarak 4 Haziran’da St. Petersburg Uluslararası Ekonomi Forumu (SPIEF) kapsamında, ABD’yi doları silah gibi kullanmakla suçlaması, Rus devletinin önemli stratejilerinden biri olarak tanımlanan “dolarsızlaşmayı” nasıl uygulayabileceğine yönelik tartışmaları tekrar gündeme taşıdı. Putin’e göre, ABD doları bir yaptırım silahı olarak kullanarak “bindiği dalı kesiyor” ve doların güvenilirliğini azaltıyor.
Doların rezerv para konumunu sağlayan en önemli unsurlardan “petrodolar” ilişkisine de atıfta bulunan Putin, enerji şirketlerinin de dolar kullanımını azaltabileceğini belirterek, “Bu, dünyanın rezerv para birimi olarak dolara ciddi bir darbe olur” yorumunda bulundu.
Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov’un 3 Haziran’da “Bir ay içerisinde Ulusal Refah Fonu’nda dolar varlıklarını tümüyle sonlandıracağız” açıklaması ise küresel piyasalarda geniş yankı uyandırdı. Yaklaşık 185 milyar dolar hacme sahip Ulusal Refah Fonu’nda doların payının ise euro, yuan ve altın cinsinden varlıklara dağıtılması planlanıyor.
Rusya’nın
SWIFT’ten çıkarılmasına yönelik Batılı ülkelerden gelen çağrılar da
ülkenin, blokzincir ve dijital para birimlerinde gelişen teknolojileri
kullanarak ABD’den daha bağımsız bir finansal yapıya kavuşmak için
attığı adımları somutlaştırıyor.
RUSYA’NIN ATTIĞI ADIMLAR
Rusya’nın
ihracatında doların payı 2020’nin son çeyreğinde tarihin en düşük
seviyesi yüzde 48,6’ya geriledi. Rusya’nın ihracatında doların payı,
2013’te ABD’nin Kırım’ın yasa dışı bir şekilde ilhak edilmesi nedeniyle
uygulamaya koyduğu yaptırımlardan önce yüzde 80’in üzerindeydi.
Rusya
Merkez Bankası verilerine göre, Rusya, Avrasya Ekonomik Birliği (AEB)
nezdinde yapılan uluslararası anlaşmalarda ise rublenin payını ise 2013
ila 2019 arasında yüzde 54’ten yüzde 70’e çıkardı.
Söz
konusu dönemde, Rusya’nın Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) dışı
ihracatında da rublenin payı yüzde 5,5’ten yüzde 8,7’ye çıkarken,
ithalatında yüzde 23,7’den yüzde 26,8’e yükseldi.
Rusya
parlamentosunun alt kanadı Duma’nın Başkanı Vyaçeslav Volodin, 11
Mart’ta yaptığı açıklamada, AEB’in yanı sıra Çin ve Türkiye ile
ticarette de yerli para birimlerinin kullanımını artırdıklarını
söylemişti.
Rusya, en büyük ticaret ortağı Çin’e ihracatında doların payını 2013’teki yüzde 90’dan geçen yıl yüzde 60 seviyesine düşürdü.
BLOKZİNCİR VE DİJİTAL RUBLE ALTERNATİFLERİ
Rusya
Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 22 Mart’ta yaptığı açıklamada,
ülkelerinin Batı tarafından kontrol edilen uluslararası ödeme
sistemlerinden uzaklaşması gerektiğini belirtmiş, Rusya Dışişleri Bakan
Yardımcısı Aleksandr Pankin ise 5 Nisan’da, dijital para birimleri ve blokzincirdeki gelişmeler sayesinde, SWIFT ödeme sistemine alternatif uluslararası bir sistem geliştirilebileceğini ifade etmişti.
SWIFT
sisteminden çıkarılma riski nedeniyle Rusya, 2014’te SPFS’yi (Mali
Mesajlaşma Sistemi) geliştirmeye başlamış, Aralık 2017’de kullanıma
açmıştı.
Rusya Maliye Bakanlığı, Ekim 2019’da
yaptığı açıklamada, Türkiye ile ulusal para birimleriyle ticaret
konusunda anlaşma imzalandığını, söz konusu anlaşmanın Türk bankalarının
SPFS’ye bağlantısını da genişletebileceğini duyurmuştu.
Rusya
Merkez Bankası tarafından Ekim 2020’de yapılan açıklamada ise dijital
rublenin tedavüle sokulma sürecinin değerlendirildiği kaydedilerek,
“Dijital ruble, nakit ve nakit dışı ödemelerle birlikte yeni, ek bir
ödeme biçimi haline gelebilir.” denilmişti.
Dijital Rus rublesinde ilk testlere 2022’nin başında başlanması hedefleniyor.
ABD’li
yetkililer ise Rusya, Çin ve İran gibi ülkelerin dolardan bağımsız
hareket eden kendi dijital para birimlerini yaratmalarının ve başka
ülkelerin de buna katılmalarının ABD için tehdit oluşturabileceğine
yönelik uyarılarda bulunuyor.
ÖZEL SEKTÖR DOLARSIZLAŞMA SÜRECİNE AYAK UYDURMAKTA ZORLANIYOR
Rusya’da
yönetimin rezervlerdeki dolar varlıklarından kurtulma kararı, ülke özel
sektöründe ise ABD’nin para birimine yönelik tutumu değiştirmedi.
Finans dışı sektör varlıklarında doların payı 2013’ten bu yana değişmeyerek geçen yıl itibarıyla yüzde 45 düzeyinde kaldı.
Uzmanlar,
Rus özel sektörünün dolara güvenmeye devam ettiğine, yaptırımlarla
ortaya çıkabilecek risklerden doğabilecek olası kayıplara razı durumda
olduğuna işaret ediyor.
Özel sektörün de
dolarsızlaşma sürecine katılması için Rus rublesine yönelik güven
artırıcı adımların atılması gerektiğini ifade eden uzmanlar, dolara
alternatif yeni bir rezerv para biriminin varlığının da dolarsızlaşma
sürecine destek olacağını belirtiyor.
