Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından, bölgedeki kayıp ve hasarın telafisi ile afet risklerinin azaltılması amacıyla 2025 sonu itibarıyla toplam 3,6 trilyon lira kamu harcaması yapıldı. Türkiye’nin deprem bölgesi için sağladığı dış finansman 8,7 milyar dolara yaklaştı.
Türkiye’de 6 Şubat 2023’de meydana gelen ve 53 binden fazla vatandaşın yaşamına mal olan Kahramanmaraş depremleri son 100 yılda en çok ölüme yol açan depremlerden biri olarak kayıtlara geçti. 7 büyükşehir olmak üzere 11 ilde hayat durdu.
Bu süreçte bölgeye depremin yol açtığı yaraları sarmak için büyük yatırımlar yapıldı. Kahramanmaraş ve Hatay depremlerinin yol açtığı kayıp ve zararın telafi edilmesi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2025 sonu itibarıyla toplam 3,6 trilyon lira kamu harcaması yapıldı.
Bu süreçte Türkiye’nin deprem bölgesi için sağladığı dış finansman ise 8,7 milyar dolara yaklaştı. Bölge için Hazine ve Maliye Bakanlığı öncülüğünde, başta uluslararası kuruluşlar olmak üzere, hükümet kuruluşlarından ve ticari bankalardan uzun vadeli ve uygun koşullu kaynak sağlanmasına yönelik çalışmalar devam ediyor. Bu dış kaynak, bölgenin yeniden imarı ve inşası ile buradaki yatırımların ve reel sektörün yeniden canlanması için kullanılıyor.
Ulaştırma altyapısına 80 milyar lira
Öte yandan deprem bölgesinin ulaştırma altyapısına yapılan yatırım 80 milyar liraya yaklaştı. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, “Depremlerin ardından tüm ulaşım sektörlerinde büyük bir seferberlik yürüttük ve hala yürütmeye devam ediyoruz. Asrın felaketinin ardından ulaşım ve iletişim altyapımızı hızla yeniden işler hale getirdik. Kara, demir ve hava yollarımızda onarımları tamamlayarak afet bölgesinde ulaşımı kesintisiz hale getirdik” dedi.
92 bin 237 kişiye iş gücü desteği
Yaşanan felaket sonrasında bazı illerde de yaşandığı illerde iş gücü piyasası desteklerle canlandırıldı. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının hazırladığı rapora göre, 6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından TYP’ler kapsamında, 92 bin 237 kişiye yaklaşık 18 milyar lira ödendi. İŞKUR tarafından 6 Şubat 2023’ten 2025 sonuna kadar 11 ilde düzenlenen işbaşı eğitim programları ve mesleki eğitim kurslarından faydalanan 60 bin 582 kişiye 2,9 milyar lira ödeme yapıldı.
Müze onarımı için 10,7 milyar TL harcandı
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının hazırladığı rapora göre, 6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından deprem bölgesindeki kültür varlıkları ve müzelerin onarımına yönelik 2023- 2025 yılları arasında 10,7 milyar lira harcama yapıldı. 2023-2025 yılları arasında deprem illerinde bulunan Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı tescilli kültür varlıklarına yönelik 63 çalışma tamamlandı, 21 çalışma ise devam ediyor.
Kapasite arttı ihracat hızla yükseldi
Depremden etkilenen illerin ihracatında toparlanma devam etti. Kahramanmaraş merkezli depremlerden etkilenen 11 ilin toplam ihracatı geçen yıl, 2024’e göre yüzde 3,2 artarak 25 milyar dolar oldu. Gaziantep, bu dönemde 9,5 milyar dolarla en çok ihracat yapan il olurken bunu 6,1 milyar dolarla Hatay ve 4,5 milyar dolarla Adana takip etti.
11 ildeki kapasite kullanım oranı depremden sonra dibe vururken sağlanan desteklerle hızla toparlandı ve Temmuz 2024’ten bu yana da ülke ortalamasının üzerinde kapasite kullanımı gerçekleştirdi. Küçük sanayi siteleriyle birlikte KOSGEB KOBİ destekleri, kalkınma ajansları destekleri ve müşavirlik hizmetlerine geçen yıl sonu itibarıyla toplam 17 milyar 627,3 milyon lira harcandı
2 bin 455 tarım projesine hibe desteği
6 Şubat 2023’teki depremlerden etkilenen 11 ile geçen yıl toplam 17,4 milyar lira tarımsal destek ödemesi yapılırken Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı kapsamında da üç yılda 2 bin 455 projeye hibe desteği verildi. Bölgede 180 su kuyusu açıldı, 1 milyon 98 bin kişiye içme suyu, 4 bin 666 hektar alana sulama suyu sağlandı. Kahramanmaraş merkezli depremlerinin ardından elektrik ve doğal gaz, petrol iletim ve depolama, akaryakıt tesislerinde 53,9 milyar lira hasar tespit edildi. Zarar gören enerji altyapısının yeniden yapımı veya güçlendirilmesine ilişkin çalışmalarla toparlanma sürecinde önemli ilerleme sağlandı.
12 milyar TL nakdi yardım
Kahramanmaraş’ta depremzedelere yaklaşık 12 milyar liralık nakdi yardım yapıldı. 6 Şubat 2023’teki depremlerin merkez üssü Kahramanmaraş’ta, barınma sürecinin büyük ölçüde tamamlanmasının ardından eğitim, sağlık, altyapı ve sosyal alanlarda kapsamlı yeniden inşa çalışmaları sürüyor.
Depremden etkilenenlere yönelik 5,1 milyon psikososyal destek hizmeti verildi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, 6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından, psikososyal destek hizmetleri, ayni yardımların yönetilmesi, engelli, yaşlı, kadın, çocuk, genç ve ekonomik olarak desteklenmesi gereken gruplar başta olmak üzere depremden olumsuz etkilenen vatandaşlara yönelik proje ve çalışmalar yürüttü.
Kurum: 150 milyar dolarlık maddi kayıp
Dün Kahramanmaraş’ta İletişim Başkanlığı koordinesinde farklı ülkelerden deprem bölgesine gelen yabancı medya mensuplarıyla buluşan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, “Türkiye sadece afet sonrasındaki inşaat hızıyla değil, hız ve kalite arasındaki o dengeyle de örnektir. Biz bu hızlı, kaliteli ve yüksek sayıda konut üretimini tüm dünyayla paylaşmaya hazırız” dedi.
Kurum, “Bu büyük felaketin faturası ülkemiz için gerçekten çok ağır oldu. Doğrudan 104 milyar dolar, dolaylı olarak da 150 milyar doları bulan bir maddi kayıptan söz ediyoruz. Sadece konutlarımız değil, enerji hatlarımızdan havalimanlarımıza, köprülerimizden su ve kanalizasyon altyapısına kadar çok sayıda tesisimiz ağır hasar gördü. Bu depremler sebebiyle yaklaşık 2,5 milyon vatandaşımız başka illere göç etmek zorunda kaldı” diye konuştu.
“45’inci günde ev teslimatlarına başladık”
Bu yıkıcı sarsıntının ardından deprem bölgesinin en önemli gündemleri haline geldiğini vurgulayan Kurum, sözlerini şöyle sürdürdü: “Depremden 15 gün sonra ilk temellerimizi attık. 45’inci günde ilk evlerimizin teslimini vatandaşımıza büyük bir gururla, mutlulukla yapmış olduk. Bu süreçte milletimizin en büyük dayanağı, her şartta sorumluluk üstlenen devletimiz oldu. Bizim insanımız devletine ‘devlet baba’ der.
Zira bizim devletimiz bir baba misali merhametiyle sarıp sarmalayan, kudretiyle güven veren ve evlatlarını asla sahipsiz bırakmayan bir iradeyi temsil etmektedir.” Kurum, bölgenin demografik yapısına, iklim şartlarına ve ihtiyaçlarına göre planlama ortaya koyduklarını, 11 ilde, 4 bin 333 köyde 174 ayrı alanda 3 bin 481 şantiye kurduklarını söyledi.
5 yıl vadeli 1 yıl geri ödemesiz 250 bin lira
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, deprem felaketi nedeniyle kullandırım kıstaslarında ilave kolaylıklar sağlanarak, uygulamaya alınan faiz indirimli Deprem Destek Kredisi’nin, ilgili dönemde esnaf ve sanatkarlara can suyu olduğunu belirterek, “Bakanlığımız tarafından yürütülen bilgilendirme ve kapasite geliştirme faaliyetleriyle, deprem bölgesinde üretim, ihracat ve küresel pazarlara entegrasyon süreci destekleniyor” dedi.
Bu kapsamda, kredi ve kefalet kooperatiflerinin kefaletiyle, depremde zarar gören illerdeki esnaf ve sanatkara, 1 yıl geri ödemesiz, 5 yıl vadeli ve 250 bin liraya kadar limitli Deprem Destek Kredisi sağlandı. Kredi doğrultusunda, 2023’te toplamda 6,7 milyar lira, 2024’te 18 milyar lira ve geçen yıl 29,6 milyar lira finansman bölgeye aktarıldı. Bakanlığa bağlı Türkiye Esnaf ve Sanatkarlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri Birlikleri Merkez Birliği (TESKOMB) tarafından gerekli ihtiyaçların karşılanması için de toplam 200 milyon lira nakdi destek uygulandı.
Kooperatiflerin Desteklenmesi Programı (KOOP-DES) çerçevesinde, 2023 ve 2024 yıllarında bölgedeki kooperatifler ile üst kuruluşlarına toplamda 10,1 milyon lira hibe verildi. Bolat, Bakanlığa bağlı kredi ve kefalet kooperatiflerinin kefaletiyle sağlanan faiz indirimli kredilerin, esnaf ve sanatkarın en önemli finansman kaynağı olduğunu söyleyerek, 2002-2025 döneminde, kullandırım ile sağlanan destek tutarının, 740 milyar lirayı bulduğunu bildirdi.
“Saatte 23 günde 550 konut yaptık”
Şantiyelerde 200 bin mimar, mühendis, işçiyle gece gündüz demeden insanüstü gayretle çalıştıklarını dile getiren Murat Kurum, “Saatte 23, günde 550 konut inşa ettik. Milletimizin de desteğiyle emsalsiz bir yeniden inşa sürecine hep birlikte imza attık. Bu kadar kısa bir zamanda 455 bin konutu milletimize teslim ettik” dedi.
Turizm Bakanlığı’ndan 7,3 milyar lira
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy da, Malatya’da konuştu. Ersoy, “(Deprem bölgesi) Bakanlığımıza tahsisli yapıların proje ve uygulama işleri için kullandığımız ödenek miktarı yaklaşık 7,3 milyar lira olmuştur. İnşallah bu yılın haziran ayı itibarıyla bütün vakıf eserlerimiz ayağa kaldırılmış, bakım ve onarımı yapılmış olarak yeniden insanımızın hayatına dahil edilecektir” diye konuştu.
“Su yatırımları 110 milyara ulaşacak”
Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, deprem bölgesindeki çalışmalara ilişkin, “Bölge için en kritik konu, suyla ilgili gerekli tedbirleri aldık. Bu süreçte 11 ilde 459 su ve sulama tesisi için 60 milyar liralık yatırım yaptık. Devam edenler tamamlandığında bu rakam, 110 milyar liraya ulaşacak” dedi. Yumaklı, şöyle devam etti: “Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı başta olmak üzere AFAD ve diğer bütün kurumlar el ele verip konut, köy evi ve iş yeri olarak, 11 ilde 455 bin 357 bağımsız bölümü inşa etti. Adana’da 11 bin 334 konut, 739 köy evi tamamlanmış ve bunların aralık ayında kurası gerçekleştirilmişti. Diğer yandan AFAD’ın destek ödemesi, taşınma, kira yardımı gibi başlıklarda toplam 3 milyar liraya varan nakdi desteği oldu.
